Knarrenhof als sociaal pensioen

Tot op hoge leeftijd zelfstandig blijven wonen, dat red je vaak niet in je eentje. Frits Baghus (1957) en Irma van den Heuvel (1955) zetten zich samen met de initiatiefgroep Knarrenhof Nijmegen al jaren als kwartiermakers in voor de realisatie van een knarrenhof in Nijmegen. Hoewel zich al 863 geïnteresseerden voor dit initiatief hebben aangemeld, blijkt het realiseren van deze vernieuwende woonvorm heel wat voeten in de aarde te hebben. Irma: ‘Zolang er vooruitgang is, gaan we door!’

Nadenken over hoe je zou willen wonen als je ouder wordt, heeft voor zowel Frits als Irma een werkgerelateerde én persoonlijke aanleiding. Irma was werkzaam als adviseur wonen en welzijn bij onder andere de gemeente Nieuwegein. Irma: ‘Tien jaar geleden stimuleerde ik inwoners van Nieuwegein al om na te denken over hoe zij later wilden wonen. Dat was toen best vooruitstrevend van deze gemeente. Tegelijkertijd zag ik mijn moeder dement worden. Ik merkte hoe belangrijk het is om niet te wachten met verhuizen tot het eigenlijk te laat is.’

Ook Frits werd naast zijn werk bij een woningcorporatie en als zelfstandig adviseur, persoonlijk geraakt door het thema. ‘Mijn oma woonde vroeger bij ons in huis. Toen dat niet meer ging, verhuisde ze van het ene kind naar het andere. Dat waren voor iedereen moeilijke jaren.’ Beiden zien in het woonconcept 'knarrenhof' een wenselijke, sociaal duurzame betaalbare manier om samen langer zelfstandig te kunnen blijven wonen.

Meer dan een woning

Een knarrenhof bestaat uit zelfstandige levensloopbestendige woningen rondom een gezamenlijke binnentuin en een ruimte voor ontmoeting en activiteiten. Ook betaalbaar voor lagere en middeninkomens. Bewoners wonen zelfstandig en kijken naar elkaar om. Zo biedt een knarrenhof tegelijkertijd veel privacy én de voordelen van samenwonen. Hoe dat er precies uitziet, spreken bewoners samen met de Stichting Knarrenhof vooraf met elkaar af. Wie kiest voor een knarrenhof, kiest in ieder geval voor meer dan alleen een woning.

Frits: ‘Een tijdje geleden kwam ik het begrip sociaal pensioen tegen: een ondersteunend netwerk om samen langer gezond en prettig te leven. Dat is precies wat mensen vinden in een knarrenhof.’ In een knarrenhof gaat wonen over je samen thuis voelen. Ook nadat de sleutels zijn overhandigd, blijft de organisatie Knarrenhof op de achtergrond betrokken bij het beheer en, als begeleiding nodig is, bij de samenwerking binnen de gemeenschap.

Volgens Frits en Irma weten ouderen heel goed hoe zij willen wonen. Toch krijgen zij die ruimte lang niet altijd. Frits: ‘Ouderen worden vaak benaderd als passieve consumenten. Er wordt vóór hen gebouwd, terwijl zij zelf prima weten wat zij willen en nodig hebben.’

Irma: ‘Het gebeurt vaak dat ouderen een kleiner, niet-levensloopbestendig appartement aangeboden krijgen, waarvoor zij vervolgens veel meer moeten betalen dan voor hun grotere woning. Dan is het niet raar dat mensen blijven zitten waar ze zitten. Veel ouderen willen best verhuizen. Knarrenhofjes zijn populair, maar zeldzaam.’ In Nijmegen zijn veel complexen die gebouwd zijn voor ouderen, maar dan vooral voor mensen met heel veel of juist heel weinig geld. Een knarrenhof ligt hier precies tussenin.

Investeren in de samenleving

Het realiseren van een knarrenhof blijkt in de praktijk niet eenvoudig. Grote projectontwikkelaars kunnen sneller schakelen en gemeenten kiezen vaak voor het gemak  van dit soort commerciële partijen. Frits: ‘Als burgerinitiatief word je niet altijd als serieuze partij behandeld. We hebben lang gedacht dat goede argumenten voldoende zouden zijn. Inmiddels weten we dat je ook politieke invloed en maatschappelijk draagvlak moet organiseren.’

Met de initiatiefgroep hebben ze het onderwerp de afgelopen jaren stevig op de kaart weten te zetten. Irma: ‘We zijn voortdurend in gesprek gebleven met de gemeente en daar blijven we ook nu nog steeds op aandringen. Een knarrenhof levert veel meer op dan woningen. Door bewoners zelf actief te betrekken wordt wonen actiever, leuker, beter en goedkoper. Zij bouwen een sociaal netwerk op waarin zij elkaar ondersteunen. Dit houdt iedereen langer vitaal en gezond, waardoor zij minder snel een beroep doen op zorgvoorzieningen.

Ook al zou het zomaar kunnen dat de Nijmeegse knarrenhof voor henzelf te laat komt, de wens van zowel Irma als Frits is helder: geef burgerinitiatieven de ruimte om te laten zien dat het werkt. Frits: ‘Zie ons als een pilot, liefst in de Vossenpels Noord in Lent. Gun ons een locatie en wij laten zien dat deze manier van wonen ook in de stad Nijmegen werkt.

De gemeente verkoopt de grond het liefst aan partijen die geld meenemen en een doelstelling hebben die in lijn ligt met wat zij willen. En dat is niet altijd passend wonen voor ouderen.’ Zelfs na jaren inzet zijn zowel Irma als Frits en de hele initiatiefgroep volop gemotiveerd om er flink de schouders onder te blijven zetten. ‘Want,’ zegt Frits, ‘zoals mijn oma altijd zei: Niks gaat vanzelf, behalve bergaf!’